23 | 01 | 2018
Bölmələr
Axırıncı nömrə

Arxiv
Axtarış
Ən çox oxunanlar
Hava proqnozu
Ziyarətçilərimiz

free counters

Ам са ксан­вай вул­кан тир

Къве­дай вац­ра кьве халкь­дин чIехи се­нят­кар, ком­по­зи­тор, Да­гус­тан­дин­ни Азер­бай­жан­дин халкь­дин ар­тист Эл­за Иб­рагьи­мо­ва­дин 80 яш та­мам же­да. Ча­вай “юби­лей къейд же­да”-кхьиз хьа­нач. Куьз лагь­айтIа, чи мем­ле­кат­да да­лу­дихъ “кас” га­ла­чир­бу­рун юби­ле­яр кьи­ле ту­хуз хьун кту­гай кар туш. Эл­за Иб­рагьи­мо­ва хьтин се­нят­кар­дин ярат­ми­шун­рин ня­ни адан ви­ри уь­муь­р­да тек сад­ра–70-йи­сан юби­лей­дин чIавуз кьи­ле фе­най.
Са кьа­дар мукь­ва-­кьи­лий­ри уь­муь­р­за­вай, мер­кез­дин куь­чей­ри­кай са­дал ви­чин тIвар алай КцIара ви­ри­даз ам па­ра кан­да. ТIебии яз рай­он­да чи сей­ли се­нят­кар­дин юби­лей­диз та­лукь мя­ре­ка­тар­ни теш­кил­да. И макъа­ла­да­ни чна ви­ри­даз сейли ма­ни­дар­дин уь­муьрдин легь­зе­яр ри­кIел хкиз­ва.
Эл­за Иб­рагьи­мо­ва 1938-йи­сан 10-ян­вар­диз Азер­бай­жан­дин Гьа­жикъа­бул шегьерда ди­де­диз хьа­на. Адан бу­ба Има­муд­ди­на рес­пуб­ли­ка­дин ракьун рекьин и шегьер­да авай стан­ци­да кIва­лах­за­вай. Му­зы­ка­дин  мек­теб, ах­па Асеф Зей­нал­лыдин тIва­ру­нихъ га­лай тех­ни­кум куь­тягьай жегьил руш 1958-йи­суз Уь­зе­йир Гьа­жи­бе­го­ван тIва­ру­нихъ га­лай кон­цер­ва­то­рия­диз гьахь­на. Адан сад лагьай муал­лим сей­ли се­нят­кар, про­фес­сор Жев­дет Гьа­жиев хьа­натIани, гуьгъуь­н­лай СССР-­дин Халкь­дин ар­тист Къа­ра Къа­рае­ва­вай тар­сар къа­чуна. Эл­за­дин алакьу­нар акур маэс­т­ро­ди лез­ги ру­шаз ком­по­зи­тор­ви­лин си­рер, халкь­дин аваз­ри­кай мен­фят къа­чу­дай рекьер чир­най. Гье­ле кон­сер­ва­то­рия­да кIел­дай­ла ада гьам ма­нияр, гьам­ни чIехи эсе­рар кхьиз­вай. Адан дип­лом­дин кIва­лах тир «Фор­те­пиа­но па­тал ор­кес­т­р­дихъ га­лаз кон­цер­т­ди» Азер­бай­жан­дин му­зы­ка­дин алем­диз зур­ба са та­лант къвез­вай­да­кай ха­бар гуз­вай.
Ко­цер­ва­то­рия ку­тягьай­ла Эл­за ха­нумаз бу­бай­рин Ва­тан Дагъус­тан­диз-­Магьачкъа­ла­диз атун тек­лиф­на. Диде Суна ханумни галаз аниз фейи жегьилдиз кIвал­ни га­натIани, дагъ­ла­рин уь­л­к­ве­дин му­зу­чи­ли­ща­да кIва­лах­дихъ экечIай Эл­за­ди­вай ина яргъал­ди ду­рум гуз хьа­нач. Ву­чиз?
Ида­кай чи ва­та­нэгь­ли, ком­по­зи­тор, Дагъус­тан­дин  халкь­дин ар­тист Асеф Мег­ма­на икI ве­ре­вир­д­за­ва: «-А чIавуз ам зи къун­ши тир. Заз­ни кьве йис ад­лай ви­лик гьа магьледа кьве кIва­лин сек­ция ган­вай. Эл­за ха­нум­аз ган­вай кIва­ле­рин­ни чи ара­да авай­ди са аял­рин бах­ча тир. Заз Эл­за­дин ха­лу, тIвар-ван авай дух­тур Вагьид Вагьа­бов­ни чи­дай. Вагьид дух­тур чир хьу­ни рушанни дидедин ви­лик зун ви­не тун­вай. Захъ га­лаз мукь­ва­дав хьиз ра­хаз­вай.           Диде­дин­ни ру­шан ра­хун­рай, акун­рай ина яргъал­ди акъ­ва­зиз кан ти­йи­дай­ди кьатIан­вай за. ГьакI хьун­ни  аву­на: Эл­за­ди Магьачкъа­ла­да яргъал­ди кIва­лах­нач. Ам Ба­ку­диз хъфе­на. За­лай алакьай са хъсан кIва­лах Эл­за ха­ну­махъ­ни лез­гий­рин бил­бил Рагьи­мат Гьа­жие­ва­дихъ га­лаз са­нал суьгь­бетар авун хьа­на. Рагьи­мат Гьа­жие­ва­ди Эл­за­диз чпин хи­зан Ба­ку­да авай йи­са­ра вич рагь­мет­лу ком­по­зи­тор Уь­зе­йир Гьа­жи­бе­го­вахъ, адан ва­ха­рихъ, са­ки ви­ри хи­зан­дихъ га­лаз та­ниш хьу­ни­кай, ви­чи адаз лез­ги халкь­дин ма­нияр лугьу­ни­кай яргъал­ди суьгь­бе­тар­най. Гьа ара­да Рагьи­мат ва­ха Эл­за­диз­ни халкь­дин ма­ний­ри­кай бен­дер лу­гуьу­дай. Эл­за ха­ну­маз­ни халкь­дин аваз­ри­кай мукьу­вай ха­бар авай­ди ма­лум жез­вай. Гьа чIавуз ада «Да­гъус­тан­диз ша», «Чи дух­тур» ва «Яй­лух» хьтин ма­нияр кхье­най. Гуьгъуь­най лен­ти­низ къа­чур а ма­нияр ги­ла­ни Да­гъус­тан­дин ра­дио­дин фон­ду­на  амаз­ма.»
Эл­за­дин «Ялан гьа де­йил» тIвар алай сад лагьай ма­ни 1969-йи­суз Азер­бай­жан­дин халкь­дин ар­тист Шуь­в­кет Алек­бе­ро­ва­ди лагьа­най. Ра­шид Бегь­бу­до­ва лагьай «Эй Ве­тен» ма­ни­ди адан ав­тор ви­ри дуьня­диз сей­ли аву­най.
Эл­за Иб­рагьи­мо­ва­дин се­нят са бе­ре­да Гуь­ла­ра Алие­ва­ди регь­бер­вал га­йи «Дан ул­ду­зу» ин­с­т­ру­мен­талдин ан­сам­б­л­ди­ни хкаж­най. Адан со­лис­т­ри лагьай  Эл­за Иб­рагьи­мо­ва­дин цIуд­рал­ди ма­нияр халкь­дин ме­це гьат­най.
Ма­нияр Эл­за Иб­рагьи­мо­ва­дин се­нят­дин са гъвечIи хел я. Ам гьакIни ка­ме­ра­дин ин­с­т­ру­мен­талдин жан­р­да туькIуьрнавай зур­ба эсер­рин ав­тор я. Адан фор­те­пиа­но па­тал пре­лю­дияр ва ва­риа­цияр, фор­те­пиа­но­дин Со­на-­ти­но, скрип­ка ва фор­те­пиа­но па­тал Скер­цо ха­ли­сан се­нят­дин ин­жияр я. Гуьгъуь­н­лай ада кьве скрип­ка па­тал квар­тет, фор­те­пиа­но­дин трио, сим­фо­ния­дин поэ­ма, ора­то­рия, ка­ме­ра­дин эсе­рар, ча­ра-­ча­ра та­ма­шай­риз му­зы­каяр­ни кхье­най.
Се­нят­кар­дин ярат­ми­шун­рин кIукI, са гаф­ни ава­чиз, адан опе­раяр я. Ибур Гьуь­сейн Жа­ви­дан эсер­диз тес­ниф­на­вай «Афет», либ­рет­то Ра­миз Гьей­да­ран тир «Куз­вай лай­лаяр» ва Шейх Ша­ми­лаз та­лукьар­на­вай «Ша­мил» опе­раяр я.
«Эл­за Иб­рагьи­мо­ва­ди­кай за гзаф макъа­ла­яр кхьей­ди я,-лугьузва чи тIвар-­ван авай ша­ир-­жур­на­лист Се­дакъ­ет Ке­ри­мо­ва­ди- Гьар гъи­ле­ра адахъ га­лаз гуь­руь­ш­миш хьа­йи­ла и ди­шегь­ли адет­дин ин­сан туш, адал ца­ва­рин яр ала, ам хкягъ­на­вай­бу­ру­кай я лугь­уз фагь­ум­дай за. Се­кин, са­дахъ­ни ка­кахь­да­чир ин­сан тир. Ам­ма адан и се­кин­ви­лихъ са тIур­фан, са чайгъун квай­ди кьатIуз же­дай. Ам ксан­вай вул­кан тир. И вул­кан­дин къе­не ахь­тин ялав, ахь­тин цIай авай хьи, къекъе­рай акъа­тайтIа, ада ви­ри алу­гар­дай. И  вул­кан адан ма­ний­ра юза жез­вай. Кьи­ляй-­кьи­лиз гьа­рай, рикIин цIугъ тир абур. Гагь-­гагь звал къа­чуз, цIур ийиз, ишез, гагь-­гагь дуьня­ди­кай хъе­лиз хьа­йитIани, вич алай чка чир­за­вай.»
«Эл­за Иб­рагьи­мо­ва халкь­дин ме­це гьат­на­вай ма­ний­ри­лай гъей­ри опе­рай­рин, сим­фо­ний­рин ав­тор­ни я. Гьа­йиф хьи, къе­дал­ди абур сегь­не­дал эциг­на­вач. Чна ви­ри­да алахъ­на и кар кьи­лиз акъуд­на кIан­да»,-лугьузва  Азер­бай­жан­дин Ком­по­зи­тор­рин Союз­дин седри Фи­рен­гиз Али­за­де­ди.
«Ам са­даз­ни ух­шар ту­шир, ви­чин рехъ, ви­чин хатI авай, кьи­ляй-­кьи­лиз та­лан­т­ди­кай хкатIна­вай се­нят­кар тир»,-хи­ве кьазва ком­по­зи­тор Ругьен­гиз Кьа­су­мо­ва­ди.
Азер­бай­жан­да гзаф ин­са­нар яр­гъал йи­сар я Эл­за Иб­рагьи­мо­ва­дин ма­ний­рин таъ­сир­дик кваз. И ма­ний­ри дуьня­ди­кай фагьу­миз та­да, абу­ру чун чпин лу­вар­рал алаз ца­ва­риз хкаж­да, гьис­се­рин михьи­ви­ли­кай, рикIин дегь­ней­ра авай верцIи си­ре­ри­кай ха­бар гу­да.
Адан «Ге­же­лер бу­лаг ба­шы», «Гур­бан ве­рер­дим», «Эй, Ве­тен», «Бил­мез­дим», «Мен се­нин яны­на гыш­да ге­лир­дим» хьтин ма­нияр сад­ра­ни рекьин ти­йи­дай эсе­рар я. Ком­по­зи­тор­дин ма­нияр Азер­бай­жан­дин Ра­шид Бегь­бу­дов, Шуь­в­кет Алек­бе­ро­ва, Ис­лам Рзаев, Флора Керимова, Акиф Ис­лам­за­де, Теймур Амрагь хьтин зур­ба ма­ни­чий­ри лагьа­най.
Алай ча­вуз адан ма­ни­яр ха­лис се­нят­дал къи­мет эци­гиз алакь­за­вай са­ки ви­ри жегь­ил со­лис­т­рин ре­пер­ту­ар­рик акат­на­ва. Ан­жах вуч кар ятIани, сад­ра­ни абу­ру ма­ни­дин ав­тор­дин-­ам ара­дал гъан­вай­дан тIвар кьа­дач. Абу­ру талгь­айтIани, Эл­за­дин се­нят­дал гьей­ран­бу­ру гьа вич хьиз адан ма­ни­яр­ни муь­куь­бу­ру­кай фад ча­ра ий­из­ва.    

“КцIар”