Заур ШЕФИЕВ: ЧИ КИНОДА КЬЕТIЕН ДЕГИШВИЛЕР КЬИЛЕ ФИДА

Заур Шефиеван диде-буба кцIарвияр я. Ам вич I980-йисуз Бакуда дидедиз хьана. Юкьван мектеб куьтягьай гадади Хезер Университетда кIелна. Гуьгъуьнай кинодин мектебда продуьсервилин сенят чирна. Актер 20I2-2013-йисара Азербайжандин ва Гуржистандин кинематог- рафри санал чIугур сериалда къугъвана. Гьа сериал “Али ва Тео” тIвар алаз 2014-йисуз “Лидер ТВ”-дай къалурнай. I6 паюникай ибарат тир и сериал 2016-йисуз YouTube каналдай урус чIалални фенай. Алай чIавуз Заур АRB каналди къалурзавай “Расу свас” сериалда Огъузан ролуна къугъвазва. Заур Шефиев санлай 7 сериалда чIугунва.
Августдин 2-аз Азербайжанда Милли кинодин югъ къейд авуна. Кьил акъатзавай ксари гьайиф чIугуналди къалурна хьи, са чIавариз Азербайжандин кинематограф дамах авунин чешне тир, амма СССР чкIайдалай гуьгъуьниз ам кьулухъ кумукьиз эгечIна. Жуван кинодиз маракь куьз агъуз аватнатIа, и гьал арадал атунин тахсир нел алатIа, виликан дережадиз хкаж хъжедайдахъ умуд аватIа яраб?..
Играми газет кIелзавайбур, чна Куьн къе Азербайжандин кино авай гьалдикай тIвар-ван авай киноактер ва продуьсер, чи ватанэгьли Заур Шефиева Dalma News-диз гайи интервуьдихъ галаз танишарда.
Актердихъ галаз ихтилат авурди мухбир Лейла Ализаде я.

М.:-Азербайжандин кинематографиядин агалкьунриз Куьне гьихьтин къимет гузватIа рахаз жедани?
-Азербайжандин кинодин тарихда “къизилдин девирар” хьайиди, чIехи режиссерри локомотиври хьиз чпин кьуватдив вири кинематографдин пар ялна жегьил пешекаррив агакьарайди я. Эгер алай чIаван кинодикай рахайтIа, гьайиф хьи, дамахиз жедай кар авач. Азербайжандин режиссеррин кIвалахри халкьарин арада физвай конкурсра къвердавай тIимил иштиракзава. Куьруьметраждин кинофилмар генани гьалтзава, бязи чIавариз Канндин, Роттердамдин, Берлиндин ва маса кинофестивалра абуру премиярни къачузва. Тамметраждин филмрал гьалтайла, ина шад жедай кар аквазвач.
М.:-Куь фикирдалди, и проблемдин себеб вуч я? Режиссерриз вуч агакьзавач: финансдин такьатар, талант авай кадрияр, я тахьайтIа идеяяр?

-Вири санал. Чина дуьнядин вири пипIеравай килигзавайбуруз таъсирдай ва абурун гьиссер юзурдай асул кино чIугзамач. Амма адан чкадал са кьиликай гьа сад хьтин, тек са азербайжандин аудитория патал филмар арадал гъизва. Чи килигдайбуруз вини дережадин кинофилмризни кваз маракь амач. Гьар са куьни туьтуьнихъ кьван ацIурнава. Гъавурда акьазва, ихьтин гьалара вучиз къецепатан килигдайбуруз чи кинодихъ галаз таниш жез канзавачтIа.
Мад са проблем ава: Чи уьлкведа гьар йисуз I2-I4 тамметраждин кинофилмар гьасилзава. Абурун гзаф пай кинокомедия жанрда авайбур жезва. Дуьз я, вини дережада арадал гъанвай комедиядин филмрикай зазни хуш къведайди я. Чина акI туш эхир, кинокомедийрин чIехи пай халтура я. Зи и фикир сая киноманрини тестикьарзава.
Чи кинотеатррин кьиле авай ксари американри, урусри, туьркери чIугунвай комедияяр ашкъидалди къалурзава. Нетижада садазни азербайжандин кино вилик тухун патал пулдин такьатар чара ийиз кан жезвач.
Нагагь къецепатан кинорежиссерри килигиррив (тамашачийрив) фагьум-фикир ийиз тадай, рахун физвай вакъиаяр чпин рикIив кьадай, гьуьжетунрал гъидай киноэсер арадал акъудзаватIа, чи режиссеррин кьилин мурад пул къакъудун я. Гьайиф чIугуналди хиве кьун герек я хьи, ихьтин гьал КьДС (СНГ)-дихъ акатзавай пара уьлквейриз хас я.

М.:-Куьне лугьузвай крарик девлетди гьихьтин рол къугъвазва?
-Гьукуматдиз чи меденият вилик тухуз, ам популяр ийиз канзава, амма вири чиновникриз девлетди чпин вилик эцигнавай хевелар (буржи) кьилиз акъудиз канзавач эхир. Алай девирда Медениятдин Назирликдивай герек кьадар финансрин куьмек гъиликун гзаф залан месэла я. Режиссерарни продуьсерар чIкайвилин ва кьилди-кьилихъвилин гьалдихъ галаз чин-чинал къвезва. Лап Медениятдин Назирликди герек тир такьатар чара авуртIани, арадал къведай затI авач. Вучиз лагьайтIа, чпин кьил са куьнайни акъатзавачир чиновникри кино гьасилдай процессда активдаказ иштиракзава. И карда савад авачирвал коррупциядилайни чIана кар я. Абур чеб ацукьнавай хел атIузвайдан гъавурда авач, лагьайтIани жеда.
Мад хъулгьун, и крар вири постсовет макандиз хас я, гьавиляйни къецепатан уьлквейрин экранриз чи сад-зур кинофилм акъатзава. Гьахъ гаф лагьайтIа, гьукуматдин такьатралди са шумуд вижевай проект арадал атанва. Месэла, Медениятдин Назирликдин такьатрив кинорежиссер Руфат Гьасанова “Авай гаф туш” (“Йохду белэ суьгьбет”) тIвар алай филм чIугнава. Хъсан эсер акъатнава. И кар цIаруз-кьериз ваъ, конвейер хьиз хьана канзавайди я.

М.:-Бес кьилди инвесторрихъ галаз крар гьикI кьиле физва?
-Са акьван регьят туш. Гзаф спонсорриз филмдилай хъсан хийир къачуз канда, гьа са береда филмдин дережа абурун япайни туш. Чаз са патахъай вижевай кинопрокат, бес кьадар кинотеатрар авач. Инвесторризни гъилевай пул ахъайиз канзавач. Гьавиляй девлет кинодал такьатар эцигдай кьилин, вични авайни-авачир са финансрин бине хьанва.

М.:-Зайиф чкаяр тахьайтIани чаз аквазва. Бес Азербайжанда кино гьасилунин рекье гьихьтин хъсан жигьетар ава?
-Чахъ гзаф кьадар кардал рикI алай инсанар ава. Кьурагь береда инсанри чпелай алакьдай вири кIвалахар авуртIани, бегьер терг хьуникай хуьн пара чIана (четин) жеда. Исятдани гьакI я: кар кандай, ам алакьзавай ксар гзаф аватIани, чIехи пай затIни тийиз акъвазнава. Абуруз канзавайди са куьлуь румар гун я, гьа чIавуз алакьунар авайбуру вини дережадин кинематография, вичелди дамах жедай хьтин сенят арадал гъида.

М.:-Куьне чи кIелчийриз гьихьтин кинофилмриз килигун меслят гудай?
-Зи рикIел аламайбурукай, “Авай гаф туш”, “Анардин багъ”, “ЯхцIур ракIар”, “Набат” ихьтин филмар къалуриз жеда.

М.:-Азербайжандин кинематограф мадни вилик финин рекье Куь прогноз гьихьтинди я?
-Хиве кьун гьикьван залан ятIани, чун исятда дерин фуруз аватнавай гьалда ава. Анай хъткьун жедай чIав агакьнава. Заз чиз, виликай къвезмай кьве йисан къене чи киноиндустрияда кьетIен дегишвилер кьиле фида. Алакьунар авай режиссерри, операторри, актерри вири жанрийра хъсан кинофилмар арадал гъидайдан зун чIалахъ я зун.

Лезги чIалаз элкъуьрайди:
Римма ГЬАЖИМУРАДОВА