Садазни ухшар тушир Расим

9-февралдиз КцIарин меркездин ктабханада “садазни ухшар тушир” и чIехи кхьираг, адан туькIуьрунар рикIел хкуниз талукьарнавай мярекат кьиле фена.

Расим Гьажи са лезгийрин, Дагъустандин ваъ, гьакIни виридуьнядин кIелзавайбуруз машгьур кхьираг я. Ам эсерар дуьнядин цIудалай пара чIалариз элкъуьрна миллионралди тираждалди басма хьанвай садлагьай, гьелени тек лезги я.
Филологиядин илимрин доктор, профессор Агьмедуллагь Гуьлмегьамедован адан повестрин кIватIалдиз кхьенвай “Дуьзвиликай дуст кьуна” тIвар ганвай “сифте гафуна” ихьтин цIарар ава: “Расим Гьажиди вичин сад лагьай эсердалди-“Диде ва дагълар” повестдалди, лезги кIелдайбурун ва критикадин фикир желбнай. А вахтара студентриз ам вуч кас ятIа акваз кандай. ЧIехи несилдин писателри ам гьа са эсердалди чпин жергедиз кьабулнай, яни гьисаба кьунай, адан таяр-туьшерини вирида санал (тек-туьк жедай кар я), кьетIнай: эхь, Расим чаз садазни ухшар туш…”
9-февралдиз КцIарин меркездин ктабханада “садазни ухшар тушир” и чIехи кхьираг, адан туькIуьрунар рикIел хкуниз талукьарнавай мярекат кьиле фена. «Марвар» ва «Шагьдагъ» литературадин кIватIалри арадал гъанвай, КцIар райондай хьиз Бакудай, Хачмазай, Къубадай шаирар, интеллигенциядин векилар, Расим Гьажидин хуьруьнвияр, чирхчирар, хайи эдебиятдал, чIалал рикI алай инсанар агатнавай межлис республикадин «Алам» културадин журналдин кьилин редактор Камран Къурбаналиева ахъа авуна.
Ада кхьирагдин гьич регьят тефей уьмуьрдин рекьикай, туькIуьрунрикай, повест ва романрикай хьиз, хайи чIалан михьивал, къенивал хуьн паталди, гафунин асул манада, тухвай женгиникай, и рекье чIугур азиятрикай, адаз авур, къенин юкъузни адан ватанэгьлийриз къарши давамзамай басрухрикай гаф кудна. “КцIар” газетдин редактор, республикадин лайих тир журналист Видади Севзиханова 80-йисарин “хуьруьн прозадин” векилрин эсеррикай, абурун арада Расим Гьажидин повест ва романрин чкадикай, адан къагьриманрин къилих ва характеррикай гаф кудна: “Азербайжандин кхьирагрикай Иса Гьуьсейнова, Экрем Эйлислиди, Сабир Эгьмедлиди, Эмир Мустафаева, урусрин къелемдин устадрикай Валентин Распутина, Васили Шукшина, Васили Белова, Виктор Астафева, молдован Ион Друцеди, къиргъиз Чингиз Айтматова, гуржи Нодар Думбадзеди, эрмени Гьрант Матевосяна а чIавара “модерниствилинди” яз гьисабзавай стилда чпин “хуьруьн прозадин” (“деревенская проза”) вири уьлкьведиз, дуьнядиз машгьур хьайи эсерар арадал гъанай. ЧIехи пай повестдин жанрдинбур тир абурун виридан кьилин лейтмотив чпиз аял берейрилай чизвай хайи хуьр, ана кьиле фейи вакъиаяр, и вакъиайрин иштиракчияр тир инсанар, абурун кьисметар я.
Гьа са чIавуз и инсанар маса эсеррин, лугьун “шегьердин прозадин” къагьриманрилай тафават авайбур я. Садлагьайбур чпи къачузвай нефес, незвай тIуьнар хьиз михьиз амай, шегьерриз фена чIехи кIелернавачтIани, несилдилай несилдалди къвезвай пак адетрал кьару, уьмуьрдин тежрибади, зегьметди лигимарнавай, нефс виниз тушир, таб течир, ругьдин михьивал хуьз алакьнавай… инсанар я. Чахъ виридак пара такабур, дамах кутадай кар я хьи, ихьтин машгьур кхьирагрин жергедик чи ватанэгьли, лезги Гьажи Расимни акатнава ва ам и дестедин кIвенкIве авайбурукай сад я.”
Шаир Вакъиф Муьшкуьрвиди кхьирагдин уьмуьрдикай, и мярекатдилай вилик хайи културадихъ рикI кузвай лезги кьегьал Оруж Оружовахъ галаз Гьажи Расиман хайи хуьруьз фена адан мукьва-кьилийирихъ, вурвувийрихъ галаз авсиятда хьуникай ихтилатна, вичин сеняткардиз бахшнавай шиир кIелна.
Муаллим-кхьираг Шихжамал Шихметова “Стхайрин йифен гуьруьш” повестдин темадикай, автордин устадвиликай гаф лагьана, эсердай чIукар кIелна.
Шаир Римма Гьажимурадовади вичин “виридалайни кани” кхьираг тир Расим Гьажидакай ихтилатдик икI экечIна: “Чи халкь бахт авай халкь я. Вучиз лагьайтIа, чаз Расим Гьажи хьтин прозаик, кхьираг, гафунин устIар ава. Ада вичелай акьван иер эсерар тунва хьи, ада кхьенвай ктабар гъиле кьурла, кIелна куьтягь тавунмаз эцигиз кан жедач ваз, вахтар алатайла, цIийи кьилелай кIелиз кан хъижеда. Месела, адан “Чи дагъларин кфил” повест. И повестдин гьа кIвенкIведилай гьар са абзац, гьар са чIук са шикил, са таблодин гьазур са эскиз я. Адан эсерриз гьич иллюстрациярни герек туш, абур Расим Гьажиди вичин къелемдин кьуватдив, гафарив чIугунва. Ада чаз тунвай эсерар чIуг тавунвай филмар я. Умудзава хьи, къвезвай несилри адан эсеррин бинедаллаз хъсан кинофилмар чIугвада.”
Кхьираг, Расим Гьажидин аял ва жегьилвилин дуст Тажидин Агъавердиева яргъал йисарин рикIел хкунар, вичин кьисметда ада кугъвай кьетIен рол чIехи разивилелди мецел гъана, са инсан, сеняткар хьиз Расим Гьажидин ватанпересвиликай, аданни Расул Гьамзатован арада хьайи дуствиликай, «Кард» журналда редакторвал авур чIаварикай, са гафуналди, гьикаятчидин чIехивиликай виридан маракьдиз себеб хьайи фикирар лагьана.
Шаир, Шарвилидин тIварунихъ галай мукафатдин лауреат Эйваз Гуьлалиева кхьирагдин “Пелазгийрин эвледар” ктабдай фасагъатдаказ, эсеррин чанда къатканвай хъуьтуьл ирония, ягьанат винел акъатдайвал кIелай “Лезги алимри гайи интервью”, “Хайи ни квай гафар” гьикаяярни межлисдин иштиракчийри хъуьруьнни шел акахьнаваз, рикIин тIалдив кьабулна. Вучиз лагьайтIа, хайи чIалан сафвал, девлет хуьн патал женг къени физва, Шамайил Эфиопскийрини Миши Хорасанскийри чпелай аманат тунвай “къиметлу, эвезсуз” гафари хайи чIал барбатIнава.
Шаирар Зерифа Кьасумовади, Лезги Бегьлула, журналист-этнограф Абир ЭчIехвиди, кардин инсанар Бегьрам Залова ва Оруж Оружова, муаллим Зиядхан Мурадханова чIехи кхьираг, Дагъустандин гьукуматдин СтIал Сулейманан тIварцихъ галай мукафатдин лауреат тир чи ватанэгьлидин эсеррикай чпин рикIин гафар лагьана, гьакIни Расим Гьажи теблигъ авунин важибвиликай, чи мектебра лезги чIалан тарсара адаз кьилди сятар чара авунин гереквиликай ихтилат кудна.
Мярекатдиз Вурвай атанвай хуьруьн вилик-кьилихъ галай интеллигент тир Ширинбала Беделова, хуьруьн беледиядин седри Рамин Тарикъулиева ихьтин межлис тешкилна кьиле тухвайбуруз чпин хуьуруьнви рикIел хкунай, идалди адан нарагьат руьгь са кIус кьванни шадарунай разивал малумарна, къведай йисара хайи Вурва сеняткардин гьар дидедиз хьайи югъ къейдун, адан тIвар эбеди авун патал камар вегьин хиве кьуна.
Ширинбала муаллимдин хтул Рамзана вурвуви ашукь Лезги Агьмедан са къушма хуралай лугьуналди кIватI хьанвайбурун алкъишар кьабулна.
Мярекатда иштиракзавайбур Расим Гьажи садрани рикIелай алуд тавунин, кьве йисалай адан юбилей зурбадаказ кьиле тухунин икьрардал атана.