КАМИЛАН ГЪИЛЕРИН СУЬГЬУЬР

Чи ватанэгьлийрикай мад сада-Абдуллаеврин несилдай тир Камил Фирудинан хци къанни  ирид йиса аваз  медицинадин илимрин кандидатвилин дережа къачуна.

Чарарални шихин парчадал шикилар чIугвазвайбурун, музыкадин алатрал устадвилелди макьамар язвайбурун гъилериз, тупIариз магьирвал гьинай атана? Абуру чпин гъилералди кьилиз акъудзавай крари инсанар гьейранарзава. Жуван сенятда магьирвилин кукIушрив агакьун тек са “гъуцари ганвай” пайдин, талантдин бегьер туш эхир! Инсандин организмдив ланцет, лазер гваз эгечIзавай хирургрин, иллаки микрохирургрин гьар са гьерекатдилай чукIулдик къатканвай начагъдан кьисмет аслу я ва абурни устадвилин дережадив тек са талантдин жундай агакьзавач. И карда зегьметдин рол мадни чIехиди тирди мукьвара Москвада медицинадин илимрин кандидатвилин дережа къачун патал диссертация хвейи Камилаз хъсандаказ чизва.
Жегьил духтур вичин жергейрай гзаф духтурар акъатнавай, эсил КцIарай тир Абдуллаеврин несилдай я. Адан диде-буба – Зерифа ва Фирудинни духтурар яз парабуруз чида. Вини категориядин кардиолог, медицинадин илимрин кандидат Фирудин Абдуллаева вичин аял чIаван Сугъра муаллимдин гафар мукьвал-мукьвал рикIел хкида: “КIела, алим хьун патал ваъ, кIела, итим хьухь!” Ам вичин рухвайриз-Эляраз ва Камилазни гъвечIи яшарилай инсанвилин, итимвилин тербия гуз алахъна, аялар жуьреба-жуьре кIеверай акъуддайла вич абуруз чешне хьана. Гилани гьар юкъуз спортдал машгъул жезвай Фирудин Абдуллаеван суракь гагь хайи КцIарин, гагь Непалдин дагъларай къведа. Ихьтин сиягьатрикай ада вичин урус чIалал акъатнавай “Алпинист” тIвар алай ктабда вили кьадайвал кхьенва.
Камил гъвечIизмаз Волга вацIалай сирнавна элячIна, хайи Волгоградда Мамаян пелеллай “Диде Ватан” тимталдин къуьнел акьахна, чIехи стхадихъ галаз санал инсанривай яргъа авай чкада, чарадан куьмек авачиз кьил хвена кIанзавай лагерда хьана… Аялзамаз абурун къилих лигимардай хьтин вакъиаяр гзаф хьана. Диде-бубади тербиядин векъи методар кардик кутунихъ галаз санал чпи аялар гьар са патахъай вилик фин паталди шартIар арадал гъизвай: абур спортдал ашукь тир, гитарадал язвай, японрин сенят тир оригамидал алахъзавай, межлисрал тостар лугьуз, чпелай чIехибурухъ галаз рафтарвализ, хайи КцIариз хтайла муаллим кьуна милли кьуьлер ийиз чирзавай.
Мектеб акьалтIарайдалай кьулухъ Волгограддин медуниверситетда кIелуник экечIай Камил Абдуллаева рикI алай сенят чирун паталди вири мумкинвилерикай менфят къачуна. Кьведлагьай курсунилай адан йикъар сарарин клиникада практикада акъатзавай, са йисалай адан дикъет регъверин-чинин хирургияди желбна. Гила ам азад вахтара шегьердин I-нумрадин клиникадин азарханадин регъверин-чинин отделениедиз, вилаятдин онкологиядин диспансердин талукь отделениедиз физвай. Ада гзаф чIавара маса студентар тефизвай рекьериз кам къачузвай. ИкI, инсандин чинин анатомия хъсандаказ чирун паталди ам фена, СССР-дин халкьдин чIугвар, скулптор Виктор Георгиевич Фетисовахъ галаз чир-хчир хьана, адавай инсандин суьретар чIугунин, кьил туькIуьр хьунин кьетIенвилер чирна. И чирвилер Камила Волгоградда ва Россияда тIвар-ван авай регъверин-чинин ва пластикадин хирург, РФ-дин лайих хирург Виталий Николаевич Мухинан гъилик кваз кьиле физвай практикада кардик кутазвай. И кьве касди Камил пешекарвилив агакьунин карда чIехи рол къугъвана.
Медуниверситет акьалтIарайдалай кьулухъ Камил Москвадиз Меркездин илимдинни-кьечIенрин сарарин институтдиз (ЦНИИС), регъверин-чинин ва кьилинни кьамун пластикадин хирургиядин сенят къачун патал бюджетдин ординатурадиз ракъурна. Ординатуради адаз илимдал алахъдай рехъ ахъайна, ада и мумкинвал гарув ганач. РФ-дин илимдин лайих векил, Россияда пластикадин хирургиядин бине эцигай медицинадин илимрин доктор, профессор Александр Иванович Неробеев илимдин рекьяй адан устад хьана.
Камилахъ маса кьарай амачир, ам гила тайин хьанвай, вичин вилериз къенин югъ хьиз аквазвай макьсаддихъ физвай. Микро ва супермикрохирургиядин сирер чирун, и рекьяй вердишвилерив агакьун паталди адаз хирургиядин микроскоп герек тир. Ихьтин микроскопар гзаф багьа тирвиляй ада фадвилелди цIуд сеферда ужуздай заргаррин микроскоп жагъурна, адан куьмекдалди верчерин луварин дамарар устадвилелди куьз (цуз) чирна. Гьа са чIавуз ада пешедиз талукь клиникайра практика давамарунни рикIелай ракъурзавачир, адан фикир желбнавайди инсандин чинин хъуьтуьл якIарин гегьенш дефектар начагъдан вичин бедендикай тир трансплантантрин куьмекдалди арадай акъудун тир. И рекьяй икьван гагьди авай методика бегьемди тушир.
Ординатурадин береда Камил Абдуллаева вичин илимдин кIвалах патал материалдин са пай кIватIна, гъиликтарна. Профессор Александр Неробееван меслятдалди ва теклифдалди гьа ЦНИИС-дин аспирантурадик экечIна. И чIавуз ам са шумудра дуьнядин пластикадин ва регъверин-чинин реконструкциядин хирургиядин вилик-кьилик квай меркезра хьана. 20I7-йисуз адан илимдин кIвалах Великобританиядин пластикадин хирургиядин журналда чап хьана. Гьа йисуз жегьил алимди Кореяда виридуьнядин микрохирургиядин конгрессдал илимдин доклад авуна. Адал инсандин вичин кьалчадилай хамни галаз алуднавай кIус чинал алкIурунин рекьяй тухузвай яргъалди давам жезвай операцияр кьилди пландик кутун, хирургрин бригада кIватIун, и четин кардиз чIехивал авун ихтибарнавай.
Шаз аспирантура куьтягьай Камил Абдуллаева йисан эхирда “Начагъдан кьалчадилай алуднавай азад трансплантантдин куьмекдалди кьилин ва кьамун хъуьтуьл якIарин гегьенш дефектар пластикадин рекьелди арадай акъудун” темадай медицинадин илимрин кандидатвилин дережа къачун паталай диссертация агалкьуналди хвена. Диссертациядин кIвалахдиз уьлкведин вилик-кьилик квай пешекарри кьакьан къимет гана. Москва шегьердин регъверин-чинин операцийрин рекьяй кьилин хирург, медицинадин илимрин доктор, профессор Виктор Алексеевич Белченкоди вич жегьил хирургди устадвилелди кьиле тухузвай операцийрин шагьид хьайиди, адан гъилерин техникадал гьейран тахьун мумкин туширди лагьана. Ада вичин рахунар ихьтин гафаралди тамамарна: “Адалди илимдин рекьяй регьбердивайни, диде-бубадивайни дамах ийиз жеда.”
Бес Камил Абдуллаеван цIийи методдин кьетIенвал вуч я? Виликан къайдада начагъдан чинал хам алай якIун кIус куьчардайла ам гьикьван яцIуди хьайитIа, диридаказ галкIун паталай, гьакьван хъсан яз гьисабзавай. Ахпа 5-9 йисуз и операцияр тикрар хъийизвай ва гьар сеферда а кIус кьелечIарзавай. ИкI ятIани, а кIус инсандин чиник чан алаз галкIун тавунин, ктIунин хата амукьзавай. Камилан методди кьалчадилай дамарарни кваз кьелечI кIус алуддай ва ам тек са операциядин куьмекдалди диридаказ галкIурдай мумкинвал гузва. Ада вичин технологиядин гереквал клиникадин цIуд дуьшуьшда компютердин томографиядин ва четин статистикадин куьмекдалди субутна.
Камил Абдуллаева диссертация хвейидалай кьве гьафтени алатнач, ада чун цIийи агалкьуналди шадарна. Ада “Пластикадин хирургия, эстетикадин медицина, косметология” темадай гьар йисуз кьиле физвай YII Милли Конгрессдал хьайи жегьил алимрин акъажунра сад лагьай чка кьуна.
Къанни ирид йиса авай жегьил алим и мукьвара Кореяда стажировкада хьана. Ада Сеулда ва Тайбейда вичи хкянавай сенятдиз мукьва тир цIуд пешедин сирер чириз алахънава. Аниз рекье гьатдайдалай вилик хьайи ихтилатда за адавай зарафатдалди жузуна:
-КIелай кьванбур бес хьаначни, хтул?
-За къачунвайди сифте кам я, халу,-жаваб гана жегьил хирургди-За куьчарзавай якIун кIусар гьакI чиниз янвай пине яз амукьна кIанзавач. Гила за гьа “пинейриз” хъвер ийиз чирда.
Чун чIалахъ я, гьа икIни жеда.

Гьилал АСКЕРОВ,
Волгоград шегьер

1.Уьмуьрдин шад, рикIелай тефидай легьзе: диссертация хвена! Камил Абдуллаев вичин илимдин регьбер профессор Александр Неробеевахъ галаз.

2.Камил Сеулда кореяви профессор Суьгьахъ галаз ччетин операцидилай кьулухъ.