Агалкьунрин кукIушар мадни кьакьан хьурай

2018-йисан Шарвилидин тIварунихъ галай премиядин лауреатдикай рикIин гафар
“Хайи чIалал шиир кхьин, шиир лугьун – рикIивайни чIехи бахт я кьван”, – хиве кьунай шаир Эйваз Гуьлалиева Дагъустандин чилел, Ахцегьиз, шииратдиз талукьарнавай са мярекатдиз фена хтайла. Шаирдин и гафар 20I8-йисан Шарвилидин тIварунихъ галай премияр гузвай ксарин цIиргъина Эйваз стхадин тIварни акурла гьасятда зи рикIел хтанай.
Эйваз Гуьлалиев дугъриданни премиядиз лайих сеняткар я: шаирди вичин уьмуьрдин гьар легьзе шиирратдин алемдихъ галаз авсиятра акъудзава, адан рикI бажарагълу шиирар кхьизвай жегьилрин гележегдихъ кузва, абруз датIана и рекьяй меслятар, куьмекар гузва.
Шаирдин шиирар жьреба-жуьре темайриз талукьарзава. Эйваз стхади тIебиатдикай кхьенвай шиирар гьар сад са гевгьер я.
Чи кIваливай кефер пата
Дегьне кIам ава.
Кьил къачунвай гуьнед хурай
Серин там ава.
Кьериз-кьериз гъед хъуьрезмай
Гуьлуьшан цава.
Экуьн кьиляй там ахварай
Авудна жува.
И цIарарай заз шаирдин вилералди хайи Ватандин шикилар- серин тамар, экуьн ярар ягъадалди цавун аршда “хъуьрезмай гъетер”, “гуьлуьшан цав”, “ван-ванце тваз” экуьнин мани ягъазавай къушар, “чпин атирдикай байгьуш” аквазвай цуьквер, “камун юкьва верцIи ванцив” авахьзавай, “берекатдин дад авай” булахар – аквазва. И мили тIебиатди, адан акунрин гуьрчегвили инсандин тIални яргъал ийизва. Шаирди куьлуь-шуьлуьни кваз дикъетдивди кьатIунна кхьизвайвиляй, и чкаяр адан рикIиз хушбур, багьабурни тирди аквазва:
“Сифте шиир и дереда кхьенай дустар”. Пашманни шад чIавуз и булахдикай “шумуд рикIиз юлдаш хьана, ашкъидиз шерик”! Ам акурла жегьилвилер рикIел хквез, рикI алахьзава. И булахдал рикI ацукь тавур кIелзавайди бажагьат жегъида:
ЦIиргъинаваз кварар жедай
Чешмедин къвалал.
И дередай ялзавай тир
Хъвадай са стIал.
Ихьтин гафар анжах хайи чил рикIин сидкьидай кани касдивай кхьиз жеда. “Гъенел ятар хьанаватIани, негь жедач булах”, – тестикьарзава авторди. Ам гьахъ я: и булахдихъ галаз уьмуьрдин са пай, рикIиз хуш пара вакъиаяр фенва.
Инсандин хизан, тухум, Ватанни – булах я лагьайтIа жеда. Чакай сад амай кьван и “булахда” яд жеда, икI хьайила жуван “булах” рикIелай ракъурна, “негь авуна” виже къведач.
Хайи чил – инсандин чешме я. Шаирдин чешме – Чипир хуьр я. Шиирар ада аял чIаварилай кхьизвай. Эйваз стхадин сифте шиир I988-йисуз “Къизил Къусар” газетдиз акъатна. Гуьгъуьнин йисара заридин эсерар “Чирагъ”, “Самур”, “Алам” журналра, “Лезги газетда”, “РикIин гаф” газетра чап хьана. Азербайжандин Гьукуматдин Педагогикадин Университетдин математикадин факултет яру дипломдив акъалтIарай Эйваз стхади алай вахтунда хайи хуьре муаллим яз кIвалахзава.
20I3-йисалай ада “Алам” журналди туькIуьрнавай лезги литературадин “Марвар” кIватIалдиз регьбервалзава. Лагьана канда хьи, Эйваз муаллимди жегьил шаирриз ва бажарагъ авай жегьилризни гзаф куьмекар гузва. Лезги сайтари мукьвал-мукьвал и шаир, жегьилрин юкьва авай шикилар гуда. Гьахьтин шикил акурла, са кьве йис идлай вилик за и цIарар кхьенай:
Цуькверин юкьва, хкажна лувар,
Акъвазнава вун гьазурна цIарар…
Са легьзедилай чкIида гьарниз
Шиирдин цIарар – кхьей жегьилриз.
Эйваз стха халис лезги булахрай яд хъванвай, чилин няметрикай дад акунвай, хайи дигедал рикI алай, хайи чIалахъ, багърийрихъ рикI кузвай къени инсан, лезги чилин кьегьал хва, вафалу дуст я.
Са шумуд йис я чун – Дагъустандин “Булах” кIватIал – Эйваз стха ва “Алам” журналдин векилар Ахцегьа Шарвилидин сувариз кIватI жез. Чна гьар сеферда иер, са шумуд юкъуз и суварин таъсирдик кумукьдай, шииррин межлисар кьиле тухуда. Гьар гуьруьшда чаз Эйваз стхади вичин рикIер гьейранардай шиирар хуралай лугьуда. Вучиз лагьайтIа, ада “шиир лугьун рикIивайни чIехи бахт” тирди тестикьарзава. Ам дугъриданни лезги чIалаз къуллугъ ийиз бахтлу я:
Дидедин чIал зи намусни иман я,
ЧкIай рикIиз амайди и дарман я.
Агуд хъийиз яргъаравай хизанар,
Чаз дидеди ракъурнавай лукьман я.

АкI я хьи заз, вири чIалар, лезги чIал,
Атанвайди ви тандикай дуьнедал.
Хуьн тавуртIа яман жеда гьалар чи,
Ягьанатиз хуьреда жед дуьне чал.

Хайи чIалан гьар са келме верци я,
Авач икьван метлеб, чIехи аманат.
Са аскер хьун, и кар зи пак буржи я,
Зун тахьайтIа, чIал амукьрай саламат.
Бес ихьтин кас Шарвилидин премиядиз лайих жедачни! Куь бахтунин йисарин, Эйваз стха, эхир тахьурай!
Мубаракрай премия! Агалкьунрин кукIушар мадни кьакьан хьун тIалабзава чна.

Гуьзеля Гьасанова,
филолог, Санкт-Петербург-Дагъустан