Алим вахар

Абурун алахъунрини агалкьунри са хизандик, хуьруьк ва райондик ваъ, гьакIни уьлкведик такабурвал, дамах кутазва.

Дишегьлийрин суварин  вилик чаз кьве алим вахакай-Самира ва Айтен Бабалиевайрикай (Самиради са шумуд йисар я, уьмуьрдин юлдашдин-Рустамова фамилия къачунва) ихтилатиз канзава.

Яргунви Мегьамедрагьим муаллимдин аялар-Самира, Айтен, Элдар ва Сагьиб гьеле юкьван мектебда кIелдайла чун муаллимри виридаз чешне къалурдай. Гьам тарсар кIелинай, гьакIни тербиядин, ацукь-къарагъунин, чIехи-гъвечIи чир хьунин рекьяй.

Илимдин кукIушриз хкаж хьунин сифте жигъир чIехи ваха-Самиради кутуна. Хуьруьн юкьван мектеб тафаватдив акьалтIарай руш Бакудин Гьукуматдин Университетдин биологиядин факултетдик экечIнай. 2002-йисуз бакалаврвилин, 2004-йисуз магистрвилин кIарар тафаватвилелди кьилиз акъудай Самира Азербайжандин Милли Илимрин Академиядин Молекуляр биология ва биотехнологийрин институтда илимдин къуллугъчивиле кьабулнай.

2011-йисуз “Молекуляр биология” пешедай диссертация хвейи жегьил руша биологиядай философвилин доктор илимдин дережа къачуна, гьакIни 2015-йисалай илимрин докторвилин гьазурвилерин программадалди диссертантурадиз кьабул хьана.

2013-йисуз адан регьбервилелди гьазурай илимдин проектди Азербайжан Республикадин Президентдин Илим Вилик Тухунин Фондуни жегьил алим ва пешекаррин арада кьиле тухвай конкурсда сад лагьай чка кьунай.

Алай чIавуз ижтимаи асасралди институтдин тегьсилдин отделдиз регьбервал гузвай Самира Рустамовади АМИА-дин магистратурада молекуляр биологиядин курсунай тарсар гузва. Илимдин четин гураррай са кIар-са кIар виниз хкаж жезвай и руш гила инин кьилин пешекар я.

Жегьил алим чап хьанвай 70-дав агакьна илимдин кIвалахрин автор я. Ада гъилик авур нетижаяр дуьнядин цIудралди уьлквейрин илимрин журналра-“Биохимия”, “Advances in biological chemistry”, “Global Journal for Research Analysis”, “International Journal of Plant Research”,”Photosynthesis Research”-да ва Springer, Nova Publisher, Wiley хьтин виридуьнядин изданийра чап хьанва, Америкадин Садхьанвай Штатра, Германия, Австралия, Россия, Туьркия, Гьиндистан ва маса уьлквейра кьиле фейи илимдин конференцийра такьдимнава.

2015-йисуз Сиднейда кьиле фейи виридуьнядин “Borlaug Global Rust Initiative” консорсиумдин семинардик экечIай жегьил алимди анал “Puccinia graminis in Azerbaijan” темада илимдин кIвалах такьдимна.

2016-йисуз Америкадин Садхьанвай Штатра сеферда хьайи Самира Рустамовади и уьлкведин такьатралди кьиле фейи IVLP программадин иштиракчиди хьиз Ню-Йорк, Кливленд ва Маямида кIвенкIвечи тежриба чирна.

Шазан йисуз доцентвилин илимдин тIвар къачур ханум алимди докторвилин диссертациядин винел кIвалах тамамарзава.

ГъвечIи вах Айтенан агалкьунарни Самирадинбурулай са кIусни тIимилди туш. КIелзавайбуруз ам хъсандаказ чизва. Райондин газетда адакай са шумудра макъалаяр ганай.

Хуьруьн юкьван мектеб, гуьгъуьнай Азербайжан Гьукуматдин Къецепатан ЧIаларин Институтдин француз чIалан факултет тафаватвилелди акьалтIарай Айтен кьисметди 2003-йисалай Франциядихъ галаз галкIурна.  Гьа йисуз ам  магистрвилин диплом гьазуриз иниз атанай.   Кьакьан образованиедин тежрибадин мектебдин-“Ecole Pratique des Hautes Etudes”-лингвистикадин факултетдин аспирантурадик экечIай  рушан стипендияни и гьукуматди гузвай. Айтена гьа са вахтунда Гьейдар Алиеван Фондуни ИНАЛГО-да (рагъэкъечIдай патан чIаларин ва културайрин институт) ахъа авур Азербайжан чIалан курсара муаллимвални авунай.

2004-йисуз Страсбургда “мастер 1” ва 2007-йисуз Парижда “мастер 2” дережайрин кIелунар тафаватвилин дипломривди акьалтIарай чи ватанэгьлиди 2013-йисуз диссертация хвена алимвилин тIвар къачуна. Вири 119 агъзур инсан рахазвай Къафкъаздин са аламатдин чIал квахь тавун паталди сифте яз системадик кутур лезги руша “Табасаран чIалан морфосинтаксис” темадай 345 чиникай ибарат тир илимдин кIвалах Франциядин кьилел чна тIвар кьур институтда …француз чIалал кхьена хвенва.

Парижда 8 йисуз кIвалахай Айтена шазанлай Бакуда цIийиз ахъа хьанвай UFAZ (Azяrbaycan-Fransыz Уniversiteti) франсуз чIалан муаллимвалзава. Чи ватанэгьлиди гьакIни ТОТАЛ ширкетдин кIвалахдарриз француз чIалан, Франциядин, Белчикадин посолствойрин кIвалахдарриз азербайжан чIалан тарсарни гузва.

Айтен Бабалиева илимдин кIвалахдивайни яргъал хьанвач. -Алай чIавуз за Парижда лингвистикадай постдокторантура ийизва-лагьана чахъ галаз ихтилатда жегьил пешекарди- Ибур IMMOCAL тIвар алай проектдин гьалкъада кьиле тухузва. Проектдин макъсад Азербайжанда авай чIалар докуменсия авуна корпус арадал гъун, абур анализун я. За лезги чIалан диалектар кIватIна гуьнгуьнихъ кухтазва. Чи райондин Яргун, Кириг, Лечет Чпир, ТIигьиржал, ЦIехуьл, Хътургъан, Кьуьхуьр, СтIур, Пирал, Къубадин Къимил, Исмаилли райондин Къележугъ ва Сумугъ хуьрерай кIватнавай материалар анализна француз чIалаз элкъуьрзава.

Жегьил алимди алатай йисара дуьнядилай цIар илитна табасаран ва лезги чIаларин диалектрикай, абурун кьетIенвилерикай докладар авунва. Италиядин Пиза ва Павиа, Америкадин Садхьанвай Штатрин Чигаго, Германиядин Лейпциг (2 гъилерда), Франциядин Париж, Лион, Тулузе ва Агай, Урусатдин Москва шегьерра кьиле фейи конференцийрал рахай алим мадни сефердиз кIвачин хьанва. Адаз и вацра Истанбулда, апрелдиз Йенада (Германия) тешкил жезвай илимдин конференцийрал докладар авунин теклифар атанва.

Хъсан рехъ, ваз югъурар хьурай, Айтен,-лугьузва чна.-ГьакIни вахариз кьведазни дишегьрийрин сувар мубаракзава, чпихъ мадни чIехи агалкьунар, къени бахт хьун мурадзава.

Натикь Наврузов,
Яргун хуьруьн юкьван мектебдин директор